Bezel là gì: Chức năng, cách dùng vòng bezel đồng hồ

Bạn có bao giờ nhìn vào chiếc đồng hồ đeo tay của mình và tự hỏi cái vành đồng hồ xoay được hoặc cố định bên ngoài mặt kính dùng để làm gì không? Nhiều người chỉ xem đó là một chi tiết thiết kế? Bài viết này sẽ giải mã tất tần tật về bezel, từ khái niệm cơ bản, lịch sử phát triển đến hướng dẫn chi tiết cách dùng từng loại bezel phổ biến, giúp bạn tự tin sử dụng và lựa chọn chiếc đồng hồ phù hợp nhất.

Vòng bezel đồng hồ là gì?

Nói một cách dễ hình dung nhất, bezel chính là cái vành đồng hồ (hay còn gọi là niềng đồng hồ, khung viền đồng hồ) mà bạn thường thấy bao quanh mặt kính. Đây là bộ phận nằm ở rìa ngoài cùng của mặt đồng hồ, đóng vai trò như một khớp nối giữa mặt kính và vỏ đồng hồ. 

Bezel không chỉ đơn thuần là chi tiết thẩm mỹ hay một lớp "áo giáp" phụ thêm giúp bảo vệ mặt kính khỏi những va chạm không mong muốn, mà quan trọng hơn, đây còn là nơi chứa các thang đo đặc biệt, phục vụ cho nhiều chức năng đồng hồ hữu ích mà chúng ta sẽ cùng tìm hiểu ngay sau đây.

Vòng Bezel Đồng Hồ - Khái Niệm Không Thể Bỏ Qua

Lịch sử đồng hồ chứng kiến sự ra đời và phát triển của vòng bezel không phải là một sự ngẫu nhiên về thiết kế, mà bắt nguồn từ những nhu cầu rất thực tế. Mọi chuyện bắt đầu vào giữa thế kỷ 20, khi yêu cầu đo thời gian chính xác dưới nước trở nên cấp thiết đối với các thợ lặn, đặc biệt là lực lượng người nhái thuộc Hải quân Pháp. 

Trước đó, đã có những thử nghiệm ban đầu với bezel xoay, ví dụ như chiếc Rolex Zerographe ref. 3346 (khoảng năm 1937), nhưng cột mốc thực sự đánh dấu sự ra đời của bezel chức năng hiện đại là chiếc Blancpain Fifty Fathoms vào năm 1953. Đây được xem là chiếc đồng hồ lặn đầu tiên được trang bị vòng bezel xoay một chiều với thang đo 60 phút, cho phép thợ lặn theo dõi thời gian lặn một cách an toàn.

Ngay sau đó, vào năm 1954, Rolex GMT-Master ra đời theo yêu cầu của hãng hàng không Pan Am, giới thiệu bezel GMT với thang đo 24 giờ, giúp các phi công dễ dàng theo dõi hai múi giờ cùng lúc trong các chuyến bay xuyên lục địa. Sự phát triển tiếp tục với các chức năng khác. Omega Speedmaster, ra mắt năm 1957, nổi tiếng với thang đo Tachymeter trên bezel cố định, phục vụ cho việc đo tốc độ, đặc biệt trong lĩnh vực đua xe và sau này là các chuyến bay vũ trụ.

Qua thời gian, không chỉ chức năng được đa dạng hóa, mà cơ chế xoay của bezel cũng được cải tiến liên tục để đảm bảo độ chính xác và an toàn (nhất là cơ chế xoay một chiều cho đồng hồ lặn). Bên cạnh đó, vật liệu bezel cũng chứng kiến những bước tiến vượt bậc, từ nhôm, thép không gỉ đến gốm ceramic hiện đại, mang lại độ bền và thẩm mỹ ngày càng cao. Từ một công cụ chuyên dụng, vòng bezel đã dần trở thành một biểu tượng đặc trưng trên nhiều dòng đồng hồ thể thao và công cụ.

Khám phá các loại bezel phổ biến và chức năng vượt trội

Vòng bezel không chỉ có một loại duy nhất mà rất đa dạng, mỗi loại lại mang trong mình những chức năng riêng biệt, đáp ứng các nhu cầu khác nhau từ lặn biển, du lịch, đo tốc độ đến định hướng. Hãy cùng khám phá những loại bezel phổ biến nhất và cách chúng hoạt động nhé.

Bezel lặn (Dive bezel): người bạn đồng hành dưới đại dương

Đây có lẽ là loại bezel chức năng nổi tiếng và dễ nhận biết nhất, thường thấy trên các mẫu Dive watch (đồng hồ lặn).

• Đặc điểm nhận dạng: Bezel lặn có thang đo 0-60 phút được khắc hoặc in rõ ràng, tượng trưng cho 60 phút trong một giờ. Các vạch chia phút thường rất chi tiết, đặc biệt là trong 15 phút đầu tiên (đôi khi là 20 phút) để theo dõi các điểm dừng giảm áp quan trọng. Một dấu mốc hình tam giác hoặc chấm tròn, thường có phủ dạ quang (lume), được đặt ở vị trí "0" (hoặc 60) để dễ dàng đọc trong điều kiện thiếu sáng dưới nước.
• Cơ chế an toàn cốt lõi: Điểm đặc trưng quan trọng nhất của bezel lặn là cơ chế xoay một chiều (unidirectional), thường là ngược chiều kim đồng hồ. Điều này cực kỳ quan trọng cho an toàn lặn. Nếu thợ lặn vô tình làm xoay bezel trong lúc ở dưới nước, cơ chế này đảm bảo rằng thời gian hiển thị chỉ có thể dài hơn thời gian lặn thực tế, chứ không thể ngắn đi. Việc này giúp tránh tình trạng thợ lặn tính toán sai lượng oxy còn lại và ở dưới nước quá lâu so với giới hạn an toàn.
• Cách sử dụng bezel đồng hồ lặn để đo thời gian lặn:
  1. Trước khi lặn: Xoay vòng bezel ngược chiều kim đồng hồ sao cho dấu mốc "0" (hình tam giác/chấm dạ quang) thẳng hàng với kim phút hiện tại của đồng hồ.
  2. Trong khi lặn: Khi bạn bắt đầu lặn, kim phút sẽ tiếp tục di chuyển như bình thường. Tại bất kỳ thời điểm nào, bạn chỉ cần nhìn vào vị trí của kim phút trên thang đo 0-60 của bezel. Con số mà kim phút chỉ vào chính là số phút bạn đã ở dưới nước. Ví dụ, nếu kim phút đang chỉ vào vạch số 20 trên bezel, nghĩa là bạn đã lặn được 20 phút.
• Tiêu chuẩn chuyên nghiệp: Những chiếc đồng hồ lặn thực thụ thường đáp ứng tiêu chuẩn ISO 6425, một trong những yêu cầu là phải có cơ chế đo thời gian lặn (thường là bezel xoay một chiều) và các vạch dấu rõ ràng.

Bezel Lặn (Dive Bezel): Người Bạn Đồng Hành Dưới Đại Dương

Bezel đếm ngược (countdown bezel): quản lý thời gian chính xác

Khác với bezel lặn dùng để đếm thời gian trôi qua (count-up), bezel đếm ngược (countdown bezel) lại giúp bạn biết chính xác còn lại bao nhiêu thời gian trước khi đến một mốc định sẵn.

• Đặc điểm nhận dạng: Điểm khác biệt chính nằm ở thang đo được sắp xếp ngược lại, từ 60 về 0 theo chiều kim đồng hồ.
• Cơ chế: Loại bezel này thường có thể xoay hai chiều (bidirectional), mang lại sự linh hoạt hơn trong việc cài đặt mốc thời gian cần đếm ngược.
• Cách sử dụng để đếm ngược:
  1. Xác định khoảng thời gian bạn muốn đếm ngược (ví dụ: 15 phút).
  2. Xoay vòng bezel sao cho con số tương ứng với khoảng thời gian đó (số 15) thẳng hàng với kim phút hiện tại của đồng hồ.
  3. Khi kim phút di chuyển đến vị trí số "0" (hoặc 60) trên bezel, điều đó có nghĩa là khoảng thời gian bạn đặt đã kết thúc.
• Ứng dụng: Bezel đếm ngược rất hữu ích trong các tình huống cần hẹn giờ nhanh chóng mà không cần dùng đến chức năng bấm giờ phức tạp, ví dụ như canh thời gian nghỉ giữa các hiệp tập thể thao, trong một số hoạt động quân sự đòi hỏi sự đồng bộ thời gian chính xác, hoặc đơn giản là canh giờ nấu một món ăn nhanh.

Bezel Đếm Ngược (Countdown Bezel): Quản Lý Thời Gian Chính Xác

Bezel GMT: vượt qua mọi múi giờ

Đối với những người thường xuyên di chuyển giữa các quốc gia hoặc cần làm việc với đối tác ở múi giờ khác, Bezel GMT (Greenwich Mean Time) là một công cụ cực kỳ hữu ích.

• Đặc điểm nhận dạng: Điểm nổi bật nhất là thang đo 24 giờ được khắc hoặc in trên viền bezel. Nhiều mẫu đồng hồ GMT, đặc biệt là dòng Rolex GMT-Master kinh điển, có bezel được chia thành hai màu sắc (ví dụ: đỏ-xanh "Pepsi", đen-xanh "Batman", đen-nâu "Root Beer") để giúp người dùng dễ dàng phân biệt giữa giờ ban ngày (thường là nửa sáng màu, từ 6h đến 18h) và giờ ban đêm (nửa tối màu, từ 18h đến 6h) của múi giờ thứ hai.
• Cơ chế: Bezel GMT thường có khả năng xoay hai chiều, cho phép điều chỉnh nhanh chóng và dễ dàng để theo dõi múi giờ thứ ba hoặc thay đổi múi giờ tham chiếu.
• Cách sử dụng để đọc múi giờ thứ hai (hoặc thứ ba):
  1. Đồng hồ GMT có một kim đặc biệt, gọi là kim GMT (thường có hình mũi tên hoặc màu sắc khác biệt), chạy một vòng mặt số trong 24 giờ thay vì 12 giờ như kim giờ thông thường.
  2. Để đọc múi giờ thứ hai (giờ GMT/UTC hoặc giờ quê nhà): Chỉnh kim GMT chỉ vào giờ mong muốn trên thang đo 24 giờ của bezel (hoặc một thang đo 24 giờ riêng trên mặt số, tùy thiết kế). Kim giờ và kim phút chính vẫn chỉ giờ địa phương.
  3. Để đọc múi giờ thứ ba: Giữ nguyên cài đặt kim GMT (ví dụ: đang chỉ giờ UTC). Xoay vòng bezel sao cho số giờ chênh lệch giữa múi giờ thứ ba bạn muốn xem và giờ UTC thẳng hàng với vị trí 12 giờ (hoặc điểm tham chiếu trên bezel). Lúc này, kim GMT sẽ chỉ vào giờ của múi giờ thứ ba trên thang đo của bezel đã xoay. Ví dụ: Kim GMT đang chỉ 14:00 UTC. Bạn muốn xem giờ Tokyo (UTC+9). Xoay bezel sao cho số 9 trên bezel thẳng hàng với vị trí 12h. Kim GMT (đang ở vị trí 14h) giờ đây sẽ chỉ vào số 23 trên bezel, tức là 23:00 giờ Tokyo.
• Đối tượng sử dụng: Đây là chức năng không thể thiếu cho phi công, những người thường xuyên du lịch qua lại giữa các nước, hoặc bất kỳ ai cần theo dõi đồng thời nhiều múi giờ.

Bezel GMT: Vượt Qua Mọi Múi Giờ

Bezel tachymeter: đo tốc độ trong tầm tay

Nếu bạn thấy trên vành bezel của một chiếc đồng hồ có dòng chữ "Tachymeter" cùng một loạt các con số giảm dần (ví dụ: 500, 400, 300,... 60), đó chính là Bezel Tachymeter, một công cụ dùng để đo tốc độ.

• Đặc điểm nhận dạng: Thang đo Tachymeter hiển thị các giá trị tốc độ (thường là km/h hoặc mph). Loại bezel này thường cố định (không xoay được) và luôn đi kèm với một chiếc đồng hồ Chronograph (đồng hồ có chức năng bấm giờ thể thao). Lý do là việc đo tốc độ bằng Tachymeter cần dựa trên việc đo thời gian di chuyển trên một quãng đường cố định.
• Cách sử dụng để đo tốc độ:
  1. Xác định một quãng đường chuẩn mà bạn biết trước độ dài (thường là 1 km hoặc 1 dặm).
  2. Khi đối tượng bắt đầu di chuyển qua điểm xuất phát của quãng đường đó, hãy bấm nút khởi động chức năng Chronograph (kim giây bấm giờ bắt đầu chạy).
  3. Khi đối tượng hoàn thành quãng đường chuẩn (1 km hoặc 1 dặm), hãy bấm nút dừng Chronograph.
  4. Nhìn vào vị trí mà kim giây bấm giờ dừng lại trên mặt số. Con số tương ứng trên thang đo Tachymeter của bezel chính là tốc độ trung bình của đối tượng trên quãng đường đó (tính bằng đơn vị/giờ, ví dụ km/h nếu quãng đường là 1km). Ví dụ: Nếu kim giây bấm giờ dừng ở vị trí 30 giây, và con số tương ứng trên thang Tachymeter là 120, nghĩa là tốc độ trung bình là 120 km/h (hoặc 120 mph nếu quãng đường là 1 dặm). Công thức ẩn đằng sau là Tốc độ = 3600 / Thời gian (giây) cho quãng đường 1 đơn vị (km/dặm).
• Ứng dụng: Chức năng này rất phổ biến trong lĩnh vực đua xe và thể thao tốc độ. Ngoài ra, cũng có thể ứng dụng để đo lường năng suất trong sản xuất (ví dụ: đo số sản phẩm làm được trong một giờ dựa trên thời gian hoàn thành một sản phẩm). Chiếc Omega Speedmaster, nổi tiếng với biệt danh "Moonwatch", là một trong những ví dụ điển hình nhất của đồng hồ có bezel Tachymeter.

Bezel Tachymeter: Đo Tốc Độ Trong Tầm Tay

Bezel la bàn (compass bezel): kim chỉ nam trên cổ tay

Đối với những người yêu thích khám phá, dã ngoại hay đơn giản là muốn có một công cụ dự phòng để xác định phương hướng, Bezel La Bàn (Compass Bezel) là một tính năng thú vị.

Bezel La Bàn (Compass Bezel): Kim Chỉ Nam Trên Cổ Tay

Các loại bezel chuyên dụng khác

Ngoài các loại bezel phổ biến kể trên, còn có một số loại bezel với chức năng chuyên biệt hơn, tuy ít gặp nhưng cũng rất thú vị:

Ngoài các chức năng đa dạng, vật liệu bezel và kiểu thiết kế đồng hồ cũng đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền, vẻ ngoài, cảm giác khi sử dụng và cả giá trị của chiếc đồng hồ.

Ngoài các chức năng đa dạng, vật liệu bezel và kiểu thiết kế đồng hồ cũng đóng vai trò quan trọng.

Vật liệu chế tạo bezel:

Bảng so sánh nhanh 3 vật liệu bezel:

Thiết kế cạnh viền bezel:

Kiểu dáng cạnh viền không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn tác động đến sự dễ dàng khi xoay bezel, đặc biệt khi đeo găng tay hoặc tay ướt.

Kiểu dáng cạnh viền không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn tác động đến sự dễ dàng khi xoay bezel

Bảo dưỡng bezel:

Việc bảo dưỡng đồng hồ nói chung và bezel nói riêng khá đơn giản. Thường xuyên lau sạch bụi bẩn bằng khăn mềm. Với bụi bẩn cứng đầu hơn, có thể dùng bàn chải lông mềm và nước xà phòng pha loãng để vệ sinh, sau đó rửa sạch lại bằng nước và lau khô. Cần cẩn thận hơn với bezel nhôm để tránh làm xước lớp sơn màu. Bezel gốm rất dễ lau chùi và khó trầy, nhưng nên tránh va đập mạnh.

Lựa chọn đồng hồ có bezel phù hợp với nhu cầu của bạn

Sau khi đã tìm hiểu khá nhiều về các loại bezel và chức năng của chúng, có lẽ bạn đang phân vân không biết nên lựa chọn đồng hồ có bezel như thế nào cho phù hợp. Đừng lo lắng, việc này không quá phức tạp đâu. Hãy thử trả lời một vài câu hỏi sau để xác định rõ hơn nhu cầu của bản thân nhé:

Cuối cùng, một lời khuyên chân thành là hãy luôn cố gắng trải nghiệm thực tế chiếc đồng hồ trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Việc đeo thử trên tay sẽ giúp bạn cảm nhận rõ nhất về kích thước, trọng lượng, cảm giác khi xoay bezel (nếu có) và xem liệu thiết kế đó có thực sự phù hợp với cổ tay và phong cách của bạn hay không.

Dựa trên thiết kế và phong cách của bạn để chọn đươc một chiếc đồng hồ ưng ý.

Các câu hỏi liên quan

Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp về vòng bezel đồng hồ mà có thể bạn cũng đang quan tâm:

Bezel làm bằng gốm (ceramic) có ưu điểm gì nổi bật?

Ưu điểm lớn nhất của bezel làm bằng gốm (ceramic) chính là khả năng chống trầy xước vượt trội so với các vật liệu bezel khác như nhôm hay thép không gỉ. Màu sắc của gốm cũng cực kỳ bền, không bị phai theo thời gian dưới tác động của tia UV hay nước biển. Điều này giúp chiếc đồng hồ giữ được vẻ ngoài mới đẹp lâu dài hơn.

Màu sắc của gốm cũng cực kỳ bền, không bị phai theo thời gian dưới tác động của tia UV hay nước biển.

Tại sao bezel đồng hồ lặn chỉ xoay được một chiều?

Cơ chế xoay một chiều (thường là ngược chiều kim đồng hồ) của bezel đồng hồ lặn là một tính năng an toàn lặn cốt lõi. Mục đích là để ngăn chặn việc thợ lặn vô tình xoay bezel theo chiều kim đồng hồ, làm giảm thời gian lặn đã đo. Nếu có vô tình bị xoay, bezel chỉ có thể xoay theo hướng làm tăng thời gian hiển thị, giúp thợ lặn luôn ước tính dư thời gian dưới nước thay vì thiếu, đảm bảo an toàn về lượng dưỡng khí.

Làm thế nào để phân biệt nhanh bezel GMT và bezel lặn?

Sự khác biệt rõ ràng nhất nằm ở thiết kế và chức năng của hai loại bezel này. Bezel GMT giúp hiển thị giờ của hai múi giờ khác nhau, trong khi bezel lặn lại hỗ trợ tính toán thời gian lặn. Nhìn vào vòng bezel, bạn có thể dễ dàng nhận ra sự khác biệt này.

• Bezel GMT: Thường được chia thành 24 giờ, với các mốc giờ được đánh số hoặc có các vạch chia rõ ràng. Bezel này có thể xoay được để căn chỉnh với kim GMT (kim chỉ giờ thứ hai), cho phép người đeo xem giờ của một múi giờ khác. Một số mẫu đồng hồ GMT cao cấp còn sử dụng hai màu sắc khác nhau trên bezel để phân biệt giờ ban ngày và ban đêm, giúp việc đọc giờ ở múi giờ thứ hai thêm thuận tiện.

• Bezel lặn: Chỉ xoay được một chiều (ngược chiều kim đồng hồ) và thường chỉ có 15 - 20 phút đầu tiên được chia vạch rõ ràng, các phút còn lại chỉ có vạch chia đơn giản. Thiết kế này đảm bảo an toàn cho thợ lặn, vì nếu vô tình xoay bezel trong khi lặn, thời gian lặn tối đa sẽ chỉ bị giảm đi chứ không tăng lên, tránh trường hợp lặn quá lâu dẫn đến thiếu oxy.

Tóm lại, để phân biệt bezel GMT và bezel lặn, bạn chỉ cần chú ý đến số giờ được chia trên bezel và khả năng xoay của chúng. Bezel GMT xoay được hai chiều và chia thành 24 giờ, trong khi bezel lặn chỉ xoay được một chiều và tập trung chia vạch rõ ràng trong 15-20 phút đầu.

Vòng bezel có dễ bị hỏng hay trầy xước không?

Điều này phụ thuộc chủ yếu vào vật liệu bezel:

Nhìn chung, bezel là một trong những bộ phận dễ tiếp xúc với bên ngoài nên khả năng bị trầy xước hoặc hư hại là có, đặc biệt với các vật liệu mềm hơn.

Bezel là một trong những bộ phận dễ tiếp xúc với bên ngoài nên khả năng bị trầy xước hoặc hư hại là có

Có cần bảo dưỡng vòng bezel không?

Việc bảo dưỡng đồng hồ định kỳ thường bao gồm cả kiểm tra và vệ sinh bezel. Đối với người dùng, bạn chỉ cần giữ cho bezel sạch sẽ bằng cách lau bằng khăn mềm hoặc vệ sinh bằng bàn chải mềm với nước sạch khi cần thiết. Với các bezel xoay, theo thời gian, bụi bẩn có thể tích tụ bên dưới làm kẹt hoặc khó xoay. Trong quá trình bảo dưỡng tổng thể tại các trung tâm uy tín, kỹ thuật viên có thể sẽ tháo rời, làm sạch và bôi trơn lại cơ chế xoay của bezel nếu cần.

Việc hiểu rõ về các loại bezel và cách chúng hoạt động chắc chắn sẽ giúp bạn khai thác tối đa tiềm năng của chiếc đồng hồ đeo tay mình đang sở hữu.Và đừng quên theo dõi thêm những bài viết khác của Tiktakus. Nếu còn điều gì thắc mắc hoặc cần hỗ trợ, hãy liên hệ ngay hotline 0817.7979.62 - 0974.79.2552 để được tư vấn nhé

Xem thêm:

• Đồng hồ Casio Edifice là gì? Tất tần tật về đồng hồ Casio Edifice
• Đồng hồ Bulova của nước nào? Có tốt không? Nên mua không?
• Đồng hồ Fossil của nước nào? Có tốt không? Nên mua không?